La Livèla

Da ” ‘A Livella” di Antonio de Curtis (Totò)

Traduzione in reggiano e adattamento del testo di
Livio Ferretti

Tót j ân al dû ‘d novèmber a gh’é l’uşânsa

pr’ i môrt, ‘d andêr al simitèri,

ciaschedûn al gh’ à ‘d avèir sté creânsa

ciaschedûn al gh’à ‘d avèir sté critèri.

Tót j ân puntualmèint in sté giurnêda

in stà trésta e imagunêda ricorèinsa

ânca mé ‘gh vâgh cun i fiōr a dêr ‘na dubêda

a la tòmba ‘d mé nôna Vincèinsa.

St’ân a m’é sucès ‘n’ avintûra

Dôp avèir fât al trést omâg…

Madòna, s’ égh pèins incòra ‘m vîn paûra!

Mó dôp am sûn fât fôrsa e curâg.

Al fât l’é còst, stêm a scultêr:

a’ s aşvèina l’urâri ed la saradûra,

mé chêlum chêlum fôra ēra drē andêr

mèinter ‘n ucêda dêva a ‘na quêlch sepultûra:

” Qui dorme in pace il nobile Marchese

signore di Rovigo e di Belluno,

ardimentoso eroe di mille imprese,

morto l’ undici maggio del trentuno “.

Al stèma cun curòuna sōver a tót…

Sòta… ‘na crōş fâta ‘d lampadèini;

trî mâs ed rōşi cun la fâsa a lót

candèili, candlôt e sē lumèini.

Prôpia ‘tâch a sté grân sgnōr

a gh’ēra ‘n’ êtra tòmba mişerèta,

bandunêda, sèinsa gnân un fiōr

per sègn sōl ‘na cruşèta

e in séma la crōş as lişîva:

“Gîno Muntanêr – spasèin”

Mèinter la guardêva, che pèina… la m’in tristîva

Cól môrt sèinsa gnân ‘n lumèin.

Còsta l’é la véta dèint’r ed mé pinsêva…

Chi gh’à tót e chi ‘n gh’à mai gnînt…!

Cól puvrèt, asidèint, s’ aspetêva

che ânca dôp môrt al fós straslînt?

Mèint’r a lunariêva in cól pinsēr

ēra gnû zò la pió nîgra dal nôt

e mé ēra armêş sarê perşunēr,

pîn ed paûra in mèz a i candlôt.

Tót a ‘n trât s’ a vèdia luntân?

Dō òmbri aşvinêres da la pêrta mia…

J ò pinsê: “Sté fât am sà un pô strân,

sûnia deşdê, dôrom o l’é tóta ‘na fantasía?”

Êter ché fantasía, mó l’ēra al Marchèiş:

cun al miliòun, caramèla e cun al pastrân;

e cl’ ēter atâch, mó che brót arnèiş

spôrch, spuslèint e cun ‘na granêra in mân.

Mó l’ēra sicuramèint al bòun Muntanêr…

Al môrt puvrèt… al spasèin!

In sté fât an ‘gh vèd mìa cêr

în môrt e a vân a spâs p’r al giardèin?

A prîven èser luntân da mé bèle ‘na spâna

quând al Marchèiş al s’ é fermê ‘d bôt,

as vôlta lèint, chêlom e in mèz a la fumâna

al dîş al spasèin: “Zuvnôt… !

da voi vorrei saper, vile carogna,

con quale ardire e come avete osato,

di farvi seppellir per mia vergogna

accanto a me che son un titolato.

La casta è casta e va sì rispettata,

ma voi perdeste il senso e la misura,

la vostra salma andava si inumata,

ma seppellita nella spazzatura!

Troppo è sperar che sopportar io possa

la vostra vicinanza puzzolente

andate quindi a trasferir la fossa f

ra i vostri pari, fra la vostra gente.”

“Sgnōr Marchéiş, an n’è cōlpa mía,

mé a vó, ‘n aré mai fât sté tôrt,

é stê mé mujêra far sta fesseria,

s’ égh prîvia fêr, a ‘s ēra bèle môrt!

S’ a fós vîv la farei contento,

a turé la mé casèta cun le mie quattr’ ossa

e me ne andrei subét, in sul momento

a serchêrom ed cōrsa ‘n’êtra fossa”.

” E cosa aspetti o turpe malcreato,

che l’ira mia raggiunga l’eccedenza?

Se io non fossi stato un titolato

avrei già dato piglio alla violenza.”

“Ohh!Ooohhh ! Fà mó vèder stà violensa!

 Vôt savèir la veritê, caro ‘l mé Marchesòt?

 Am sûn fiachê ‘d sintèiret e se perdo la pasiensa

 a me scôrd ch’a sûn môrt e a tîr dal bôt!

Mó chi ‘t crèdet d’ èser, un sânt ?

La vót capîr che ché dèinter sòm uguêl tót quânt?

Môrt t’é té e môrt sûn ânca mé

e ânca t’é té nûd cme quând t’é né.”

“Lurido porco, come ti permetti,

paragonarti a me ch’ebbi natali

illustri, nobilissimi, perfetti

da fare invidia a principi reali ?”

“Mó che Nadêl e Pâscva e Pifanía!

Vôt mètr’t in tèsta, ind la tó cervella

che t’é malê ind la fantasía ?

La môrt sai cos’è ? L’é ‘na livella

che mette tutti spiân i môrt

un pêpa, un rè, un sgnōr o un puvrèl

tót parşê, e dèint’r a sté cancèl

a j òm pêrs tót, la véta e i nôster tôrt

…perciò Marchese, an fèr mia al lavatîv…

 mé t’ é stâgh arèint… té t’ am sopôrt…

sté cretinêdi lasòmi fêr ai vîv….

 nuêt’r a sòm pió sèri… a sòm di môrt !